«Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη…..

                 «Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη 

περπατώντας η Δόξα μονάχη

μελετά τα λαμπρά παλληκάρια

και στην κόμη στεφάνι φορεί

γινωμένο από λίγα χορτάρια

πούχαν μείνει στην έρημη γη.»

_______________________________________________________________________________________________________

Τα Ψαρά, ένα μικρό νησί πλάι στην Χίο, υπήρξε πατρίδα Εφοπλιστών και Μπουρλοτιέρηδων: Κανάρης, Παπανικολής, Πιπίνος. Τον τέταρτο χρόνο της εθνικής παλλιγεννεσίας, και ενώ ο ελληνικός εμφύλιος μαίνεται, η Πύλη συμμαχεί με τον Μωχάμετ Άλη της Αιγύπτου.

Πρώτη φροντίδα να πλήξει το ελληνικό ναυτικό. Τον Μάρτη ο Χουσεΐν Πασάς αποβιβάζεται στην Κρήτη και τον Ιούνιο καταστρέφει την Κάσο. Η τρίτη επιλογή είναι τα Ψαρά. Ο Κανάρης προτείνει να τον αντιμετωπίσουν στην θάλασσα. Είναι αυτό που ξέρουν να κάνουν καλά οι Ψαριανοί. Οι προεστοί ωστόσο αποφασίζουν να αμυνθούν στην στεριά, για να εκμεταλευτούν το δυσπρόσιτο των ακτών. Φοβούμενοι μάλιστα πραξικόπημα του στόλου, έστειλαν ανθρώπους και αφαίρεσαν τα τιμόνια των καραβιών, ακινητοποιώντας τα εντελώς!

Στις 4 Απριλίου οι Οθωμανοί καταφέρνουν να αποβιβαστούν στις βόρειες ακτές του νησιού και μέσα σε τρεις μήνες σάρωσαν την αντίσταση της φρουράς του.

Μια μέρα σαν κι αυτήν, στις 4 Ιουλίου 1824, (22 Ιουνίου με το παλαιό ημερολόγιο) πέφτει το τελευταίο προπύργιο των επαναστατών, το Παλιόκαστρο στην Μαύρη Ράχη. Ο υπερασπιστής του, Αντώνης Βρατσάνος, προτίμησε να το τινάξει στον αέρα, παίρνοντας μαζί του και 200 Τούρκικες ψυχές.

Από τους 7.000 Ψαριανούς και τους 23.000 παρεπιδημούντες πρόσφυγες, 18.000 θανατώθηκαν ή πωλήθηκαν ως σκλάβοι, ενώ χάθηκαν και περί τα 100 καράβια. Σώθηκαν 16, μαζί με τα 7 μπουρλότα του Κανάρη.

Την εικόνα του καθημαγμένου νησιού συνοψίζει το επίγραμμα του Δ. Σολομού:

«Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη

περπατώντας η Δόξα μονάχη

 μελετά τα λαμπρά παλληκάρια

 και στην κόμη στεφάνι φορεί

 γινωμένο από λίγα χορτάρια

 πούχαν μείνει στην έρημη γη.»

πηγη